Khoa học tự nhiên lớp 6 · KNTT · Chương 3
Lý thuyết KHTN 6 Bài 15: Một số lương thực, thực phẩm
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 6 Bài 15: Một số lương thực, thực phẩm theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức định nghĩa, thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.
I. Vai trò của lương thực, thực phẩm
- Lương thực, thực phẩm là nguồn thức ăn quan trọng của con người. Thức ăn được cơ thể chuyển hóa thành năng lượng và các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể.
- Cần phải bảo quản lương thực, thực phẩm đúng cách vì chúng rất dễ bị hỏng, nhất là trong môi trường nóng ẩm. Khi đó chúng sinh ra những chất độc, có hại cho sức khỏe người dùng.
VD: Cơm để lâu bị thiu, lạc bị mốc,...
II. Các nhóm chất dinh dưỡng trong lương thực, thực phẩm
1. Carbohydrate: nguồn năng lượng chính
- Carbohydrate là tên gọi chung của nhóm chất chứa tinh bột, đường và chất xơ.Phần lớn carbohydrate có nguồn gốc thực vật.
- Khi tiêu hóa, tinh bột chuyển hóa thành đường, rồi thành nước và khí carbon dioxide đồng thời giải phóng năng lượng. Tinh bột là nguồn cung cấp năng lượng chính cho cơ thể.
- Đường cũng là một loại carbohydrate. Đường cung cấp nhiều năng lượng và có nhiều trong cây mía, thốt nốt, củ cải đường, các hoa quả ngọt.
2. Các chất dinh dưỡng khác
a) Protein (chất đạm)
- Protein có vai trò cấu tạo, duy trì và phát triển cơ thể. Protein liên quan đến mọi chức năng sống của cơ thể và cần thiết cho sự chuyển hóa các chất dinh dưỡng.
- Protein có nhiều trong thịt, cá, trứng, sữa và các loại hạt như đậu, đỗ,...
b) Lipid (chất béo)
- Lipid là nguồn dự trữ năng lượng trong cơ thể và có tác dụng chống lạnh.
- Lipid có ở dạng sản phẩm đã chế biến như bơ, dầu thực vật,... và trong các thực phẩm tự nhiên như sữa, lòng đỏ trứng, thịt, cá, lạc, vừng,...
c) Chất khoáng và vitamin
- Chất khoáng trong cơ thể người gồm: calcium(canxi), phosphorus (photpho), iodine(iot), zinc(kẽm),...Chất khoáng cần thiết cho sự phát triển của cơ thể.
Ví dụ: Thiếu calcium thì xương trở nên xốp, yếu.Thiếu iodine gây bệnh về tuyến giáp (bướu cổ,...)
- Vitamin là những chất chỉ cần lượng nhỏ nhưng có tác dụng lớn đến quá trình trao đổi chất. Cơ thể không tự tổng hợp được đa số vitamin mà phải lấy vào qua thức ăn.
+ Vitamin chia thành 2 nhóm: vi tamin tan trong chất béo(vitamin A,D,E,K) và nhóm vitamin tan trong nước (vitamin B,C,...)
+ Thiếu vitamin sẽ dẫn đến nhiều rối loạn chuyển hóa.
Ví dụ: thiếu vitamin A khiến mắt kém, thiếu vitamin D khiến xương và cơ thể kém phát triển,...
- Nguồn thực phẩm giùa chất khoáng và vitamin: hải sản, các loại rau xanh, củ, quả tươi,...
III. Sức khỏe và chế độ dinh dưỡng
- Các loại thức ăn cung cấp năng lượng và các chất dinh dưỡng khác nhau.
- Mỗi người cần năng lượng và các chất dinh dưỡng khác nhau phù hợp với lứa tuổi, giới tính, công việc,...
- Nếu ăn quá nhiều nhưng không hoạt động thức ăn sẽ dự trữ dạng chất béo, nếu ăn quá ít không đủ chất cơ thể sẽ bị suy dinh dưỡng.
- Một số chất cần thiết cho cơ thể với lượng nhỏ (chất khoáng, vitamin) nhưng rất quan trọng.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Nhóm dinh dưỡng | Nguồn thực phẩm cung cấp chính | Vai trò đối với cơ thể người | Biểu hiện khi thiếu hoặc thừa |
|---|---|---|---|
| Chất đường bột (Carbohydrate) | Gạo, ngô, khoai tây, sắn, bánh mì | Nguồn cung cấp năng lượng chính cho vận động não bộ | Thiếu: mệt mỏi, hạ đường huyết; Thừa: thừa cân béo phì |
| Chất đạm (Protein) | Thịt bò, cá, trứng, sữa, đậu nành | Cấu tạo tế bào, phát triển cơ bắp, kháng thể miễn dịch | Thiếu: gầy gò, suy dinh dưỡng; Thừa: tăng gánh nặng thận |
| Chất béo (Lipid) | Dầu thực vật, mỡ động vật, bơ, hạt lạc mè | Dự trữ năng lượng, hoà tan vitamin A, D, E, K, giữ ấm | Thiếu: khô da, thiếu vitamin; Thừa: xơ vữa động mạch |
| Vitamin & Khoáng chất | Rau xanh, củ quả tươi, sữa, hải sản | Xúc tác enzym trao đổi chất, tăng cường thị lực, xương | Thiếu vitamin A gây quáng gà, thiếu canxi gây còi xương |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Lương thực là thức ăn chứa hàm lượng lớn tinh bột, cung cấp nguồn năng lượng chính cho hoạt động sống của con người (gạo, ngô, khoai, sắn, lúa mì).
- Kiến thức then chốt 2: Thực phẩm (thức ăn) cung cấp 4 nhóm chất dinh dưỡng thiết yếu: chất đường bột (carbohydrate), chất đạm (protein), chất béo (lipid), vitamin và chất khoáng.
- Kiến thức then chốt 3: Dấu hiệu nhận biết lương thực, thực phẩm bị biến chất, hư hỏng: mốc xanh mốc đen, mùi hôi thiu, biến đổi màu sắc, nhũn nát hoặc có vị chua gắt.
- Kiến thức then chốt 4: Các phương pháp bảo quản lương thực, thực phẩm thông dụng: phơi khô, sấy khô, làm lạnh, ướp muối, ngâm đường, hút chân không, đóng hộp.
- Kiến thức then chốt 5: Vệ sinh an toàn thực phẩm: ăn chín uống sôi, rửa tay trước khi ăn, kiểm tra hạn sử dụng, không ăn thực phẩm ôi thiu hoặc nghi ngờ nhiễm chất bảo quản độc hại.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Lương thực là thức ăn chứa hàm lượng lớn tinh bột, cung cấp nguồn năng lượng chính cho hoạt động sống của con người (gạo, ngô, khoai, sắn, lúa mì).
- Thực phẩm (thức ăn) cung cấp 4 nhóm chất dinh dưỡng thiết yếu: chất đường bột (carbohydrate), chất đạm (protein), chất béo (lipid), vitamin và chất khoáng.
- Dấu hiệu nhận biết lương thực, thực phẩm bị biến chất, hư hỏng: mốc xanh mốc đen, mùi hôi thiu, biến đổi màu sắc, nhũn nát hoặc có vị chua gắt.
- Các phương pháp bảo quản lương thực, thực phẩm thông dụng: phơi khô, sấy khô, làm lạnh, ướp muối, ngâm đường, hút chân không, đóng hộp.
- Vệ sinh an toàn thực phẩm: ăn chín uống sôi, rửa tay trước khi ăn, kiểm tra hạn sử dụng, không ăn thực phẩm ôi thiu hoặc nghi ngờ nhiễm chất bảo quản độc hại.