Khoa học tự nhiên lớp 6 · KNTT · Chương 7
Lý thuyết KHTN 6 Bài 29: Virus
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 6 Bài 29: Virus theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức định nghĩa, thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.
I. Đa dạng virus
- Virus là dạng sống có kích thươc vô cùng nhỏ bé, không có cấu tạo tế bào, chỉ nhân lên được trong tế bào của sinh vật sinh sống.
- Virus có ba dạng chính:
+ Dạng xoắn ( virus Ebola, virus cúm,…)
+ Dạng khối (HIV, virus bại liệt,…)
+ Dạng hỗn hợ (thể thực khuẩn, virus đậu mùa,…)
II. Cấu tạo của virus
- Virus chưa có cấu tạo tế bào.
- Tất cả các virus đều gồm 2 thành phần cơ bản là vỏ protein và lõi là vật chất di truyền.
- Một số virus có thêm vỏ ngoài và các gai glycoprotein.
III. Vai trò và ứng dụng của virus
- Trong y học, virus được sử dụng trong sản xuất vaccine hoặc sản xuất nhiều chế phẩm sinh học như hormone, protein,…
- Trong nông nghiệp, virus được dùng để sản xuất thuốc trừ sau cho hiệu quả cao mà không gây ô nhiễm môi trường.
- Người ta còn sử dụng virus để chuyển gưn từ loài này sang loài khác góp phần tạo giống vật nuôi, cây trồng có năng xuất và chất lượng cao, kháng bệnh tốt.
IV. Một số bệnh do virus và cách phòng bệnh
1. Một số bệnh do virus
- Ở người: virus gây ra các bệnh như: thủy đậu. quai bị, viêm gan B,…
- Ở động vật: bệnh tai xanh ở lợn, lở mồm long móng ở trâu bò, cúm ở gia cầm,…
- Ở thực vật: bệnh khảm ở cây đậu, bệnh xoăn lá ở cà chua,…
2. Phòng bệnh do virus
- Phương pháp hữu hiệu nhất để phòng ngừa bệnh do virus gây ra là tiêm vaccine.
- Việc ăn uống và sinh hoạt điều độ, vệ sinh sạch sẽ cùng giúp phòng bệnh do virus.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Tiêu chí so sánh | Virus | Vi khuẩn |
|---|---|---|
| Kích thước | Siêu hiển vi (20 - 300 nanomet, mắt thường và KHV quang học không thấy) | Hiển vi (0,5 - 5 micromet, quan sát rõ bằng KHV quang học) |
| Cấu tạo tế bào | Chưa có cấu tạo tế bào (chỉ gồm lõi acid nucleic và vỏ protein capsid) | Có cấu tạo tế bào nhân sơ hoàn chỉnh (thành, màng, tế bào chất, vùng nhân) |
| Phương thức sống | Kí sinh nội bào bắt buộc (chỉ nhân lên khi ở trong tế bào sống) | Tự do trong môi trường hoặc kí sinh, có quá trình trao đổi chất độc lập |
| Thuốc điều trị | Kháng sinh hoàn toàn VÔ HIỆU; dùng thuốc kháng virus chuyên biệt | Tiêu diệt hiệu quả bằng các loại thuốc kháng sinh phù hợp |
| Bệnh điển hình | Cúm, COVID-19, sốt xuất huyết, sởi, thuỷ đậu, HIV/AIDS | Bệnh lao, uốn ván, tả, thương hàn, kiết lị vi khuẩn |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Virus là dạng sống có kích thước siêu hiển vi (từ 20 đến 300 nanomet), nhỏ hơn vi khuẩn hàng chục đến hàng trăm lần, chỉ quan sát được bằng kính hiển vi điện tử.
- Kiến thức then chốt 2: Virus chưa có cấu tạo tế bào, cấu tạo vô cùng đơn giản gồm 2 thành phần chính: lõi vật chất di truyền (DNA hoặc RNA) và vỏ protein (capsid) bao bọc bên ngoài; một số có thêm vỏ ngoài lipid.
- Kiến thức then chốt 3: Virus là sinh vật kí sinh nội bào bắt buộc; chúng không có quá trình trao đổi chất riêng, chỉ có thể nhân lên khi xâm nhập vào bên trong tế bào vật chủ sống.
- Kiến thức then chốt 4: Các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus gây ra: bệnh cúm, sởi, thuỷ đậu, sốt xuất huyết Dengue, bại liệt, viêm gan B, HIV/AIDS, COVID-19.
- Kiến thức then chốt 5: Biện pháp phòng ngừa bệnh do virus: tiêm vaccine phòng bệnh theo lịch, đeo khẩu trang nơi đông người, giữ vệ sinh cá nhân, ăn uống tăng cường sức đề kháng; thuốc kháng sinh KHÔNG tiêu diệt được virus.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Virus là dạng sống có kích thước siêu hiển vi (từ 20 đến 300 nanomet), nhỏ hơn vi khuẩn hàng chục đến hàng trăm lần, chỉ quan sát được bằng kính hiển vi điện tử.
- Virus chưa có cấu tạo tế bào, cấu tạo vô cùng đơn giản gồm 2 thành phần chính: lõi vật chất di truyền (DNA hoặc RNA) và vỏ protein (capsid) bao bọc bên ngoài; một số có thêm vỏ ngoài lipid.
- Virus là sinh vật kí sinh nội bào bắt buộc; chúng không có quá trình trao đổi chất riêng, chỉ có thể nhân lên khi xâm nhập vào bên trong tế bào vật chủ sống.
- Các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus gây ra: bệnh cúm, sởi, thuỷ đậu, sốt xuất huyết Dengue, bại liệt, viêm gan B, HIV/AIDS, COVID-19.
- Biện pháp phòng ngừa bệnh do virus: tiêm vaccine phòng bệnh theo lịch, đeo khẩu trang nơi đông người, giữ vệ sinh cá nhân, ăn uống tăng cường sức đề kháng; thuốc kháng sinh KHÔNG tiêu diệt được virus.