MasterSchool

Khoa học tự nhiên lớp 6 · KNTT · Chương 10

Lý thuyết KHTN 6 Bài 53: Mặt Trăng

Chương 10: Trái Đất và bầu trời · Kết nối tri thức với cuộc sống

Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 6 Bài 53: Mặt Trăng theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức định nghĩa, thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.

Lớp

I. Mặt Trăng và các hình dạng nhìn thấy

1. Mặt Trăng

- Mặt Trăng là một vệ tinh của Trái Đất mà chúng ta có thể nhìn thấy trên bầu trời. Đôi khi chúng ta thấy nó rất sáng vào đêm.

Mặt Trăng
Hình 1: Mặt Trăng

Mặt Trăng
Hình 1: Mặt Trăng

- Mặt Trăng là một vật thể không tự phát sáng. Chúng ta thấy Mặt Trăng là do nó phản chiếu ánh sáng mặt trời.

Mặt Trăng
Hình 2: Mặt Trăng

Mặt Trăng
Hình 2: Mặt Trăng

- Mặt Trăng có dạng hình cầu nên lúc nào cũng chỉ có một nửa Mặt Trăng được Mặt Trời chiếu sáng, nửa còn lại nằm trong bóng tối ta không nhìn thấy được.

Mặt Trăng
Hình 3: Mặt Trăng

Mặt Trăng
Hình 3: Mặt Trăng

2. Hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng

- Hình dạng Mặt Trăng ta nhìn thấy trên bầu trời thay đổi mỗi ngày. Đó là các pha của Mặt Trăng.

+ Không Trăng (Trăng non): khi nửa tối của Mặt Trăng hướng hoàn toàn về Trái Đất, ta không nhìn thấy Mặt Trăng.

+ Trăng tròn: khi nửa sáng của Mặt Trăng hoàn toàn hướng về Trái Đất thì ta nhìn thấy Mặt Trăng hình tròn.  

- Thời gian chuyển từ không Trăng đến Trăng tròn khoảng hai tuần. Hai tuần sau đó Trăng tròn sẽ trở lại là không Trăng.

Mặt Trăng
Hình 4: Mặt Trăng

Mặt Trăng
Hình 4: Mặt Trăng

II. Giải thích sự khác nhau về hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng (các pha của Mặt Trăng)

- Mặt Trăng quay quanh Trái Đất, mất khoảng một tháng để đi hết một vòng.

- Vị trí Mặt Trăng ở các thời điểm khác nhau trên quỹ đạo của nó. Phía Mặt Trăng hướng về Mặt Trời lúc nào cũng sáng. Ta thấy các hình dạng khác nhau của Mặt Trăng trong tuần trăng là do ta nhìn Mặt Trăng ở các góc nhìn khác nhau.

Mặt Trăng
Hình 5: Mặt Trăng

Mặt Trăng
Hình 5: Mặt Trăng

Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm

Pha Mặt Trăng Thời điểm âm lịch trong tháng Vị trí tương đối so với Mặt Trời & Trái Đất Hình dạng nhìn thấy từ mặt đất
Trăng không nhìn thấy (Trăng non) Đầu tháng âm lịch (Mùng 1) Mặt Trăng nằm giữa Mặt Trời và Trái Đất Phần tối quay về Trái Đất, hoàn toàn không thấy Trăng
Trăng lưỡi liềm đầu tháng Mùng 3 - Mùng 5 âm lịch Mặt Trăng lệch góc nhỏ sang hướng Đông Vệt sáng cong hình lưỡi liềm mỏng hướng về phía Tây
Trăng bán nguyệt đầu tháng Mùng 7 - Mùng 8 âm lịch Mặt Trăng vuông góc với đường Trái Đất - Mặt Trời Nửa hình tròn sáng bên phải nhìn thấy vào buổi tối
Trăng tròn (Trăng Rằm) Giữa tháng âm lịch (Ngày 15, 16) Trái Đất nằm giữa Mặt Trời và Mặt Trăng Toàn bộ nửa sáng quay về Trái Đất, Trăng tròn vẹn sáng rực
Trăng bán nguyệt cuối tháng Ngày 22 - 23 âm lịch Mặt Trăng vuông góc hướng ngược lại Nửa hình tròn sáng bên trái nhìn thấy vào nửa đêm về sáng

Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"

📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:

  • Kiến thức then chốt 1: Mặt Trăng là vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái Đất, quay quanh Trái Đất với chu kì xấp xỉ 29,5 ngày (gần bằng một tháng âm lịch).
  • Kiến thức then chốt 2: Mặt Trăng là một thiên thể tối, không tự phát sáng; ánh sáng Mặt Trăng mà ta thấy ban đêm là do bề mặt của nó phản chiếu ánh sáng từ Mặt Trời.
  • Kiến thức then chốt 3: Các pha của Mặt Trăng (hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng biến đổi theo chu kì tháng): Trăng không nhìn thấy (Trăng non/ngày đầu tháng), Trăng lưỡi liềm đầu tháng, Trăng bán nguyệt đầu tháng, Trăng tròn (ngày Rằm giữa tháng), Trăng khuyết và Trăng bán nguyệt cuối tháng.
  • Kiến thức then chốt 4: Nguyên nhân của các pha Mặt Trăng: do vị trí tương đối giữa Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời thay đổi liên tục khiến phần bề mặt Mặt Trăng được chiếu sáng hướng về Trái Đất thay đổi.
  • Kiến thức then chốt 5: Hiện tượng nguyệt thực xảy ra khi Trái Đất nằm thẳng hàng giữa Mặt Trời và Mặt Trăng, bóng của Trái Đất che khuất Mặt Trăng.

🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)

  • Mặt Trăng là vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái Đất, quay quanh Trái Đất với chu kì xấp xỉ 29,5 ngày (gần bằng một tháng âm lịch).
  • Mặt Trăng là một thiên thể tối, không tự phát sáng; ánh sáng Mặt Trăng mà ta thấy ban đêm là do bề mặt của nó phản chiếu ánh sáng từ Mặt Trời.
  • Các pha của Mặt Trăng (hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng biến đổi theo chu kì tháng): Trăng không nhìn thấy (Trăng non/ngày đầu tháng), Trăng lưỡi liềm đầu tháng, Trăng bán nguyệt đầu tháng, Trăng tròn (ngày Rằm giữa tháng), Trăng khuyết và Trăng bán nguyệt cuối tháng.
  • Nguyên nhân của các pha Mặt Trăng: do vị trí tương đối giữa Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời thay đổi liên tục khiến phần bề mặt Mặt Trăng được chiếu sáng hướng về Trái Đất thay đổi.
  • Hiện tượng nguyệt thực xảy ra khi Trái Đất nằm thẳng hàng giữa Mặt Trời và Mặt Trăng, bóng của Trái Đất che khuất Mặt Trăng.

Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học

Mặt Trăng có tự phát ra ánh sáng được không? Ánh Trăng ban đêm có nguồn gốc từ đâu?
Mặt Trăng là một thiên thể tối, hoàn toàn không tự phát ra ánh sáng. Ánh sáng Mặt Trăng vàng dịu mà ta quan sát thấy vào ban đêm thực chất là do bề mặt đất đá của Mặt Trăng phản chiếu ánh sáng chiếu từ Mặt Trời tới.
Giải thích nguyên nhân tại sao hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng lại biến đổi liên tục trong tháng (các pha Mặt Trăng).
Do Mặt Trăng quay quanh Trái Đất với chu kì khoảng 29,5 ngày. Khi vị trí tương đối giữa Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất thay đổi liên tục, phần diện tích bề mặt Mặt Trăng được chiếu sáng hướng về phía người quan sát trên Trái Đất cũng thay đổi hình dạng theo, tạo nên các pha Trăng.
Kể tên 4 pha Mặt Trăng tiêu biểu trong một tháng âm lịch.
Bốn pha tiêu biểu: Trăng không nhìn thấy (Trăng non/ngày mùng 1), Trăng bán nguyệt đầu tháng (mùng 7 - 8), Trăng tròn (ngày Rằm 15 - 16), và Trăng bán nguyệt cuối tháng (ngày 22 - 23).
Hiện tượng nguyệt thực xảy ra khi nào?
Nguyệt thực xảy ra vào những đêm Trăng tròn khi Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng thẳng hàng nhau (Trái Đất nằm ở chính giữa). Bóng tối của Trái Đất che khuất ánh sáng Mặt Trời chiếu tới Mặt Trăng khiến Mặt Trăng bị tối sẫm hoặc chuyển sang màu đỏ đồng.

Đề luyện tập theo bài