Khoa học tự nhiên lớp 6 · KNTT · Chương 7
Lý thuyết KHTN 6 Bài 26: Khóa lưỡng phân
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 6 Bài 26: Khóa lưỡng phân theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức định nghĩa, thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.
I. Khóa lưỡng phân là gì?
- Khóa lưỡng phân là một loại khóa phân loại được xây dựng giúp xác định vị trí phân loại của loài một cách thuận lợi.
- Nguyên tắc của khóa lưỡng phân là từ một tập hợp các đối tượng ban đầu được tách thành hai nhóm có những đặc điểm đối lập với nhau. Sau mỗi lần tách, ta được hai nhóm nhỏ hơn và khác nhau bởi các đặc điểm trùng để tách. Sau mỗi lần tách, ta được hai nhóm nhỏ hơn và khác nhau bởi các đặc điểm dùng để tách.
II. Xây dựng khóa lưỡng phân
- Bước 1: Lựa chọn đặc điểm để phân chia được các loài cần phân loại thành hai nhóm. Tiếp tục cách làm như vậy ở từng nhóm nhỏ tiếp theo cho đến khi xác định được từng loài.
- Bước 2: Lập sơ đồ phân loại
Ví dụ:
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Bước phân loại | Cặp đặc điểm đối lập (Khóa lưỡng phân) | Nhóm 1 (mang đặc điểm A) | Nhóm 2 (mang đặc điểm đối lập B) |
|---|---|---|---|
| Bước 1: Cột sống | Có cột sống hay Không có cột sống | Động vật có xương sống (cá, ếch, mèo) | Động vật không xương sống (ốc, tôm, giun) |
| Bước 2: Chi di chuyển | Có cánh bay lượn hay Không có cánh | Nhóm có cánh (chim bồ câu, bướm) | Nhóm không cánh (cá chép, rắn, rùa) |
| Bước 3: Cơ quan hô hấp | Hô hấp bằng mang hay Hô hấp bằng phổi | Động vật sống dưới nước (cá chép) | Động vật sống trên cạn (thỏ, hổ) |
| Bước 4: Thân nhiệt | Động vật biến nhiệt hay Động vật đẳng nhiệt | Động vật biến nhiệt (ếch đồng, cá sấu) | Động vật đẳng nhiệt hằng nhiệt (chim, thú) |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Khóa lưỡng phân là phương pháp phân loại sinh vật dựa trên một chuỗi các câu hỏi lựa chọn giữa hai đặc điểm đối lập nhau để từng bước phân chia sinh vật thành các nhóm nhỏ.
- Kiến thức then chốt 2: Nguyên tắc xây dựng khóa lưỡng phân: tại mỗi bước, chỉ chọn ra một cặp đặc điểm tương phản rõ rệt nhất để chia tập hợp ban đầu thành 2 nhóm con.
- Kiến thức then chốt 3: Các bước xây dựng: xác định các đối tượng cần phân loại, liệt kê đặc điểm nhận dạng đặc trưng, chọn đặc điểm phân chia thứ nhất, tiếp tục chia nhỏ cho đến khi mỗi nhóm chỉ còn 1 đối tượng duy nhất.
- Kiến thức then chốt 4: Sơ đồ phân nhánh khóa lưỡng phân giúp người học dễ dàng tra cứu và nhận biết tên của một loài sinh vật chưa biết trong tự nhiên.
- Kiến thức then chốt 5: Ứng dụng của khóa lưỡng phân: phân loại nhanh các nhóm động vật (có xương/không xương, có cánh/không cánh), thực vật (có mạch/không mạch, có hạt/không hạt).
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Khóa lưỡng phân là phương pháp phân loại sinh vật dựa trên một chuỗi các câu hỏi lựa chọn giữa hai đặc điểm đối lập nhau để từng bước phân chia sinh vật thành các nhóm nhỏ.
- Nguyên tắc xây dựng khóa lưỡng phân: tại mỗi bước, chỉ chọn ra một cặp đặc điểm tương phản rõ rệt nhất để chia tập hợp ban đầu thành 2 nhóm con.
- Các bước xây dựng: xác định các đối tượng cần phân loại, liệt kê đặc điểm nhận dạng đặc trưng, chọn đặc điểm phân chia thứ nhất, tiếp tục chia nhỏ cho đến khi mỗi nhóm chỉ còn 1 đối tượng duy nhất.
- Sơ đồ phân nhánh khóa lưỡng phân giúp người học dễ dàng tra cứu và nhận biết tên của một loài sinh vật chưa biết trong tự nhiên.
- Ứng dụng của khóa lưỡng phân: phân loại nhanh các nhóm động vật (có xương/không xương, có cánh/không cánh), thực vật (có mạch/không mạch, có hạt/không hạt).
Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học
Khóa lưỡng phân là gì và hoạt động dựa trên nguyên tắc nào?
Khóa lưỡng phân là phương pháp dùng để phân chia một tập hợp sinh vật thành từng nhóm nhỏ dựa trên một chuỗi các câu hỏi lựa chọn giữa hai đặc điểm tương phản đối lập nhau tại mỗi bước cho đến khi xác định được tên từng loài.
Nêu 4 bước cơ bản để xây dựng một khóa lưỡng phân phân loại sinh vật.
Bước 1: Xác định danh sách các sinh vật cần phân loại; Bước 2: Liệt kê các đặc điểm đặc trưng của từng sinh vật; Bước 3: Lựa chọn một cặp đặc điểm đối lập rõ rệt nhất để chia thành 2 nhóm con; Bước 4: Lặp lại việc chia đôi ở mỗi nhánh cho đến khi mỗi nhánh chỉ còn một sinh vật duy nhất.
Xây dựng khóa lưỡng phân để phân loại 4 loài: Cá chép, Chim bồ câu, Thỏ, Giun đất.
Bước 1: Cột sống (Không có xương sống → Giun đất; Có xương sống → sang bước 2). Bước 2: Cơ quan hô hấp (Hô hấp bằng mang dưới nước → Cá chép; Hô hấp bằng phổi trên cạn → sang bước 3). Bước 3: Chi di chuyển (Có cánh bay lượn → Chim bồ câu; Có 4 chi chạy nhảy đẻ con → Thỏ).
Ưu điểm của việc thể hiện khóa lưỡng phân dưới dạng sơ đồ nhánh cây là gì?
Dạng sơ đồ nhánh giúp trực quan hoá đường đi phân loại, người tra cứu chỉ cần lần theo từng ngã rẽ đặc điểm có/không là nhanh chóng xác định chính xác danh tính sinh vật.
Đề luyện tập theo bài
Bài 26: Khóa lưỡng phân - Đề 1 (Nhận biết)28 câu hỏi · Nhận biết
Làm đềBài 26: Khóa lưỡng phân - Đề 2 (Thông hiểu)28 câu hỏi · Thông hiểu
Làm đềBài 26: Khóa lưỡng phân - Đề 3 (Vận dụng)28 câu hỏi · Vận dụng
Làm đềBài 26: Khóa lưỡng phân - Đề 4 (Tổng hợp)28 câu hỏi · Vận dụng cao
Làm đềBài 26: Khóa lưỡng phân - Đề 5 (Nâng cao)28 câu hỏi · Tổng hợp
Làm đề