Khoa học tự nhiên lớp 6 · KNTT · Chương 3
Lý thuyết KHTN 6 Bài 13: Một số nguyên liệu
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 6 Bài 13: Một số nguyên liệu theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức định nghĩa, thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.
I. Các loại nguyên liệu
Nguyên liệu được con người lấy từ tự nhiên để chế biến gồm các loại đất, đá, quặng, dầu mỏ,...
- Từ đá vôi sản xuất ra vôi sống.
- Từ quặng sản xuất ra sắt, nhôm, đồng, phosphorus (photpho),...
- Từ đất, đá, cát sản xuất ra xi măng, gạch ngói, đồ gốm, thủy tinh,...
- Từ dầu mỏ điều chế các hóa chất cơ bản,đó là nguyên liệu nhân tạo, dùng để sản xuất phân bón, thuốc trừ sâu, dược phẩm, mĩ phẩm, các loại len, tơ,...
II. Đá vôi
- Đá vôi được dùng để:
+ Sản xuất vôi sống
+ Đập nhỏ để làm đường, làm bê tông
+ Chế biến thành chất độn(bột nhẹ) dùng trong sản xuất cao su, xà phòng,...
- Đá vôi có thành phần chủ yếu là calcium carbonate. Trong đá vôi thường lẫn các tạp chất như đất sét, cát,...nên màu sắc đa dạng: trắng, xám, xanh nhạt, vàng, hồng sẫm hay đen,...
- Người ta thường khai thác đá vôi ở những nơi đá vôi có ít tạp chất và thuận tiện cho việc vận chuyển.
- Ở nước ta có nhiều vùng núi đá vôi, tập trung ở các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ (Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Hà Giang, Tuyên Quang, Sơn La, Hòa Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa và một số đảo ở Cát Bà, Hạ Long).
III. Quặng
- Quặng là loại đất đá chứa các chất có giá trị với hàm lượng lớn, được khai thác và chế biến thành các sản phẩm hữu dụng.
- Quặng sắt dùng để chế tạo gang và thép ( 2 loại vật liệu quan trọng chứa chứa thành phần chính là sắt, được dùng trong xây dựng, chế tạo máy, dụng cụ,...)
- Quặng bauxite (chứa nhôm oxit) dùng để sản xuất nhôm, một vật liệu quan trọng trong chế tạo máy bay, ô tô, kĩ thuật điện, xây dựng,...
- Việt Nam chứa nhiều mỏ quặng, như quặng sắt ở Thái Nguyên, quặng nhôm ở Tây Nguyên,...
- Nguồn quặng tự nhiên ngày một cạn đi, không thể tái tạo, do đó cần phải khai thác và sử dụng một cách hợp lí để giữ gìn tài sản quốc gia. Ngoài ra khi khai thác quặng cần giữ gìn và bảo vệ môi trường.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Nguyên liệu tự nhiên | Thành phần & Nguồn gốc | Sản phẩm chế biến thành phẩm | Tác động môi trường khi khai thác |
|---|---|---|---|
| Quặng sắt (hematite, magnetite) | Khoáng sản chứa hợp chất oxit của sắt | Sản xuất gang, thép cho ngành cơ khí, xây dựng | Đào xới đất rừng, sạt lở đồi núi, bụi quặng ô nhiễm |
| Quặng bauxite | Khoáng sản chứa hàm lượng nhôm oxit cao | Điện phân nóng chảy sản xuất nhôm kim loại | Tạo bùn đỏ nguy hại gây độc hại nguồn nước ngầm |
| Đá vôi (Canxi cacbonat) | Đá trầm tích tự nhiên phong phú | Sản xuất vôi sống, clinker xi măng, đá xây dựng | Nổ mìn phá huỷ hang động karst, bụi đá làm hỏng mùa màng |
| Đất sét | Khoáng vật silicat ngậm nước dẻo khi ướt | Nung thành gạch ngói xây dựng, đồ gốm sứ thủ công | Mất đất nông nghiệp màu mỡ nếu khai thác bừa bãi |
| Cát tự nhiên | Hạt thạch anh vụn dọc lòng sông bờ biển | Nguyên liệu phối trộn bê tông, sản xuất thuỷ tinh | Hút cát trái phép gây xói lở nghiêm trọng bờ sông bờ biển |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Nguyên liệu là vật liệu tự nhiên (chưa qua chế biến) được con người khai thác để làm nguyên liệu đầu vào cho các ngành sản xuất chế biến.
- Kiến thức then chốt 2: Một số nguyên liệu thông dụng: quặng sắt, quặng bauxite (sản xuất nhôm), đá vôi (sản xuất vôi sống, xi măng), cát, đất sét (sản xuất gạch, ngói, gốm).
- Kiến thức then chốt 3: Mối quan hệ giữa nguyên liệu - vật liệu - sản phẩm: nguyên liệu tự nhiên được chế biến thành vật liệu, từ vật liệu chế tạo nên sản phẩm hoàn chỉnh.
- Kiến thức then chốt 4: Tác động của việc khai thác nguyên liệu bừa bãi: cạn kiệt tài nguyên khoáng sản, sạt lở đất đá, ô nhiễm nguồn nước và huỷ hoại cảnh quan thiên nhiên.
- Kiến thức then chốt 5: Khai thác và sử dụng nguyên liệu bền vững: quy hoạch khai thác khoa học, ứng dụng công nghệ hiện đại để tận thu nguyên liệu, nghiên cứu phát triển các vật liệu nhân tạo thay thế.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Nguyên liệu là vật liệu tự nhiên (chưa qua chế biến) được con người khai thác để làm nguyên liệu đầu vào cho các ngành sản xuất chế biến.
- Một số nguyên liệu thông dụng: quặng sắt, quặng bauxite (sản xuất nhôm), đá vôi (sản xuất vôi sống, xi măng), cát, đất sét (sản xuất gạch, ngói, gốm).
- Mối quan hệ giữa nguyên liệu - vật liệu - sản phẩm: nguyên liệu tự nhiên được chế biến thành vật liệu, từ vật liệu chế tạo nên sản phẩm hoàn chỉnh.
- Tác động của việc khai thác nguyên liệu bừa bãi: cạn kiệt tài nguyên khoáng sản, sạt lở đất đá, ô nhiễm nguồn nước và huỷ hoại cảnh quan thiên nhiên.
- Khai thác và sử dụng nguyên liệu bền vững: quy hoạch khai thác khoa học, ứng dụng công nghệ hiện đại để tận thu nguyên liệu, nghiên cứu phát triển các vật liệu nhân tạo thay thế.