Khoa học tự nhiên lớp 6 · KNTT · Chương 5
Lý thuyết KHTN 6 Bài 18: Tế bào – Đơn vị cơ bản của sự sống
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 6 Bài 18: Tế bào – Đơn vị cơ bản của sự sống theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức định nghĩa, thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.
I. Tế bào là gì?
→ Tế bào là đơn vị cấu tạo nên cơ thể của tất cả các loại sinh vật.
II. Hình dạng và kích thước tế bào
1. Hình dạng tế bào


→ Tế bào có nhiều hình dạng khác nhau. Tùy theo chức năng mà hình dạng tế bào có thể khác nhau.
2. Kích thước tế bào


→ Kích thước tế bào khác nhau giữa các nhóm sinh vật và giữa các cơ quan trong một cơ thể.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Loại tế bào | Hình dạng đặc trưng | Kích thước trung bình | Chức năng thích nghi chuyên biệt |
|---|---|---|---|
| Tế bào vi khuẩn E. coli | Hình que ngắn (trực khuẩn) | 1 đến 3 micromet | Phân chia nhanh, trao đổi chất trực tiếp qua bề mặt nhỏ |
| Tế bào hồng cầu người | Hình đĩa lõm hai mặt, không nhân | 7 đến 8 micromet | Tối ưu diện tích tiếp xúc để vận chuyển khí O2 và CO2 |
| Tế bào thần kinh (nơ-ron) | Hình sao có các sợi nhánh và sợi trục dài | Thân 10-50 µm; sợi trục dài tới 1 m | Truyền dẫn xung thần kinh nhanh chóng khắp cơ thể |
| Tế bào cơ vân | Hình sợi dài thuôn hai đầu, nhiều nhân | Đường kính 10-100 µm, dài vài cm | Co dãn linh hoạt tạo lực co cơ giúp cơ thể vận động |
| Tế bào biểu bì vảy hành | Hình đa giác xếp khít cạnh nhau như tổ ong | Khoảng 100 đến 200 micromet | Bảo vệ các lớp mô bên trong củ hành khỏi vi khuẩn |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng cơ bản của mọi cơ thể sinh vật; mọi cơ thể sống từ vi khuẩn đến con người đều cấu tạo từ tế bào.
- Kiến thức then chốt 2: Tế bào có kích thước rất nhỏ bé, phần lớn chỉ quan sát được dưới kính hiển vi quang học (đơn vị đo: micromet µm), một số ít có thể nhìn thấy bằng mắt thường (tế bào trứng chim, tép bưởi).
- Kiến thức then chốt 3: Tế bào có nhiều hình dạng khác nhau phù hợp với chức năng sống: hình cầu (tế bào trứng, hồng cầu), hình đĩa, hình que (vi khuẩn), hình sợi (tế bào cơ), hình sao có đuôi (tế bào thần kinh).
- Kiến thức then chốt 4: Chức năng của tế bào: thực hiện trao đổi chất, chuyển hoá năng lượng, sinh trưởng, cảm ứng và sinh sản để duy trì sự sống của cơ thể.
- Kiến thức then chốt 5: Khám phá ra tế bào nhờ sự phát minh và cải tiến kính hiển vi (Robert Hooke năm 1665 lần đầu tiên quan sát thấy các ngăn tế bào mô bần cây sồi).
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng cơ bản của mọi cơ thể sinh vật; mọi cơ thể sống từ vi khuẩn đến con người đều cấu tạo từ tế bào.
- Tế bào có kích thước rất nhỏ bé, phần lớn chỉ quan sát được dưới kính hiển vi quang học (đơn vị đo: micromet µm), một số ít có thể nhìn thấy bằng mắt thường (tế bào trứng chim, tép bưởi).
- Tế bào có nhiều hình dạng khác nhau phù hợp với chức năng sống: hình cầu (tế bào trứng, hồng cầu), hình đĩa, hình que (vi khuẩn), hình sợi (tế bào cơ), hình sao có đuôi (tế bào thần kinh).
- Chức năng của tế bào: thực hiện trao đổi chất, chuyển hoá năng lượng, sinh trưởng, cảm ứng và sinh sản để duy trì sự sống của cơ thể.
- Khám phá ra tế bào nhờ sự phát minh và cải tiến kính hiển vi (Robert Hooke năm 1665 lần đầu tiên quan sát thấy các ngăn tế bào mô bần cây sồi).
Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học
Tại sao nói tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng cơ bản của mọi sự sống?
Vì mọi sinh vật trên Trái Đất từ vi khuẩn đơn bào đến cơ thể đa bào khổng lồ đều được cấu tạo từ một hoặc nhiều tế bào. Mọi hoạt động sống như trao đổi chất, hô hấp, lớn lên và sinh sản đều diễn ra ở cấp độ tế bào.
Kích thước tế bào thường được đo bằng đơn vị nào? Kể tên một tế bào có thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Kích thước tế bào thông thường rất nhỏ bé, được đo bằng micromet (µm, 1 µm = 1/1000 mm). Một số ít tế bào có kích thước lớn nhìn thấy bằng mắt thường như tế bào trứng gà, trứng đà điểu, hoặc các tép quả bưởi, quả cam.
Hình dạng tế bào có ý nghĩa gì đối với chức năng của nó? Cho 2 ví dụ.
Hình dạng tế bào luôn thích nghi hoàn hảo với chức năng sống chuyên biệt. Ví dụ: Tế bào hồng cầu hình đĩa lõm hai mặt giúp tăng diện tích bề mặt trao đổi khí oxy; tế bào thần kinh có các sợi nhánh dài giúp truyền dẫn tín hiệu thần kinh đi xa khắp cơ thể.
Nhà khoa học nào là người đầu tiên quan sát và đặt tên cho tế bào? Vào năm nào?
Nhà khoa học người Anh Robert Hooke là người đầu tiên quan sát thấy các ngăn tế bào mô bần của vỏ cây sồi dưới kính hiển vi tự chế và đặt ra thuật ngữ "tế bào" (cell) vào năm 1665.
Đề luyện tập theo bài
Bài 18: Tế bào: Đơn vị cơ bản của sự sống - Đề 1 (Nhận biết)28 câu hỏi · Nhận biết
Làm đềBài 18: Tế bào: Đơn vị cơ bản của sự sống - Đề 2 (Thông hiểu)28 câu hỏi · Thông hiểu
Làm đềBài 18: Tế bào: Đơn vị cơ bản của sự sống - Đề 3 (Vận dụng)28 câu hỏi · Vận dụng
Làm đềBài 18: Tế bào: Đơn vị cơ bản của sự sống - Đề 4 (Tổng hợp)28 câu hỏi · Vận dụng cao
Làm đềBài 18: Tế bào: Đơn vị cơ bản của sự sống - Đề 5 (Nâng cao)28 câu hỏi · Tổng hợp
Làm đề