MasterSchool

Khoa học tự nhiên lớp 6 · KNTT · Chương 4

Lý thuyết KHTN 6 Bài 16: Hỗn hợp các chất

Chương 4: Hỗn hợp. Tách chất ra khỏi hỗn hợp · Kết nối tri thức với cuộc sống

Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 6 Bài 16: Hỗn hợp các chất theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức định nghĩa, thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.

Lớp

I. Chất tinh khiết và hỗn hợp

- Chất tinh khiết (chất nguyên chất) được tạo ra từ 1 chất duy nhất và có những tính chất xác định.

Ví dụ: 

+ Nước cất được tạo từ một chất duy nhất là nước , sôi ở 1000C, nóng chảy ở 00C.

Hỗn hợp các chất
Hình 1: Hỗn hợp các chất

Hỗn hợp các chất
Hình 1: Hỗn hợp các chất

+ Một chiếc thìa bằng bạc chỉ được tạo thành từ một chất là bạc.

Hỗn hợp các chất
Hình 2: Hỗn hợp các chất

Hỗn hợp các chất
Hình 2: Hỗn hợp các chất

- Hỗn hợp được tạo ra khi hai hay nhiều chất trộn lẫn với nhau.Tính chất của hỗn hợp thay đổi tùy thuộc vào thành phần các chất có trong hỗn hợp .

Ví dụ: Nước đường ( ngoài nước còn có đường ), nước cam (ngoài nước, đường, còn có axit hữu cơ, tinh dầu,...)

Hỗn hợp các chất
Hình 3: Hỗn hợp các chất

Hỗn hợp các chất
Hình 3: Hỗn hợp các chất

II. Dung dịch

- Dung dịch là hỗn hợp đồng nhất của dung môi và chất tan.

Ví dụ: Khi hòa tan đường vào nước ta được nước đường. Khi đó, đường là chất tan, nước là dung môi, nước đường là dung dịch.

Hỗn hợp các chất
Hình 4: Hỗn hợp các chất

Hỗn hợp các chất
Hình 4: Hỗn hợp các chất

III. Huyền phù và nhũ tương

- Huyền phù gồm các hạt chất rắn lơ lửng trong chất lỏng

Ví dụ: nước phù sa, nước bột màu,...

Hỗn hợp các chất
Hình 5: Hỗn hợp các chất

Hỗn hợp các chất
Hình 5: Hỗn hợp các chất

- Nhũ tương gồm các giọt chất lỏng lơ lửng trong một chất lỏng khác

Ví dụ: sữa, hỗn hợp dầu ăn và nước (khi được khuấy trộn),...

Hỗn hợp các chất
Hình 6: Hỗn hợp các chất

Hỗn hợp các chất
Hình 6: Hỗn hợp các chất

- Huyền phù và nhũ tương là những hỗn hợp không đồng nhất. Chúng thường không trong suốt.

IV. Sự hòa tan các chất

1. Khả năng tan của các chất

- Các chất rắn, lỏng, khí đều có thể hòa tan trong nước để tạo thành dung dịch . Khi hòa tan các chất khác nhau vào cùng một dung môi có chất tan nhiều, có chất tan ít và có chất không tan.

Ví dụ:

- Đường tan nhiều trong nước, muối ăn, bột nở  tan khá nhiều, còn thạch cao, đá vôi hầu như không tan trong nước.

- Rượu, giấm là các dung dịch mà chất tan là các chất lỏng.

- Khi mở chai nước ngọt, ta thấy các bọt khí sủi lên. Đó là carbon dioxide đã hòa tan khi nén vào nước ngọt, giờ mới thoát ra.

Hỗn hợp các chất
Hình 7: Hỗn hợp các chất

Hỗn hợp các chất
Hình 7: Hỗn hợp các chất

2. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự hòa tan.

- Thông thường, các chất rắn sẽ tan tốt hơn trong nước nóng, với các chất khí thì ngược lại.

Ví dụ: Hòa tan đường trong nước nóng, thấy đường tan nhanh hơn nhiều so với khi hòa tan đường trong cốc nước lạnh.

- Quá trình hòa tan một chất rắn sẽ xảy ra nhanh hơn nếu chất đó được khuấy, trộn hoặc nghiền thành hạt nhỏ mịn.

Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm

Dạng hỗn hợp Bản chất phân tán Trạng thái đồng nhất Hiện tượng khi để yên Ví dụ thực tế
Chất tinh khiết Chỉ gồm 1 chất đồng nhất duy nhất Đồng nhất tuyệt đối Không thay đổi tính chất Nước cất tiêm y tế, đường tinh luyện
Dung dịch Chất tan phân tán cấp độ phân tử vào dung môi Đồng nhất không nhìn thấy ranh giới Trong suốt, không lắng đọng đáy Nước đường, nước muối sinh lí 0,9%
Huyền phù Các hạt chất rắn nhỏ lơ lửng trong chất lỏng Không đồng nhất Sau một thời gian chất rắn sẽ lắng xuống đáy Nước phù sa sông, bột sắn dây pha nước
Nhũ tương Các giọt chất lỏng lơ lửng trong chất lỏng khác Không đồng nhất Sau một thời gian sẽ phân tách thành hai lớp Sốt mayonnaise, dầu ăn lắc mạnh với nước

Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"

📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:

  • Kiến thức then chốt 1: Chất tinh khiết là chất đồng nhất chỉ gồm một chất duy nhất, có các tính chất vật lí và hoá học hoàn toàn xác định không đổi.
  • Kiến thức then chốt 2: Hỗn hợp gồm từ hai hay nhiều chất trộn lẫn vào nhau; các chất trong hỗn hợp vẫn giữ nguyên tính chất ban đầu của mình.
  • Kiến thức then chốt 3: Phân biệt hỗn hợp đồng nhất (không xuất hiện ranh giới giữa các chất, như nước muối, nước đường) và hỗn hợp không đồng nhất (nhìn thấy rõ ranh giới các chất, như dầu ăn nổi trên nước, cát trong nước).
  • Kiến thức then chốt 4: Dung dịch là hỗn hợp đồng nhất giữa chất tan và dung môi; chất tan là chất bị hoà tan (rắn, lỏng, khí), dung môi là chất dùng để hoà tan (thường là nước).
  • Kiến thức then chốt 5: Huyền phù là hỗn hợp không đồng nhất gồm các hạt chất rắn lơ lửng trong chất lỏng (nước phù sa); nhũ tương là hỗn hợp không đồng nhất gồm các giọt chất lỏng lơ lửng trong chất lỏng khác (sốt mayonnaise, sữa).

🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)

  • Chất tinh khiết là chất đồng nhất chỉ gồm một chất duy nhất, có các tính chất vật lí và hoá học hoàn toàn xác định không đổi.
  • Hỗn hợp gồm từ hai hay nhiều chất trộn lẫn vào nhau; các chất trong hỗn hợp vẫn giữ nguyên tính chất ban đầu của mình.
  • Phân biệt hỗn hợp đồng nhất (không xuất hiện ranh giới giữa các chất, như nước muối, nước đường) và hỗn hợp không đồng nhất (nhìn thấy rõ ranh giới các chất, như dầu ăn nổi trên nước, cát trong nước).
  • Dung dịch là hỗn hợp đồng nhất giữa chất tan và dung môi; chất tan là chất bị hoà tan (rắn, lỏng, khí), dung môi là chất dùng để hoà tan (thường là nước).
  • Huyền phù là hỗn hợp không đồng nhất gồm các hạt chất rắn lơ lửng trong chất lỏng (nước phù sa); nhũ tương là hỗn hợp không đồng nhất gồm các giọt chất lỏng lơ lửng trong chất lỏng khác (sốt mayonnaise, sữa).

Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học

Thế nào là chất tinh khiết và thế nào là hỗn hợp? Cho ví dụ.
Chất tinh khiết là chất đồng nhất chỉ gồm một chất duy nhất, có các tính chất vật lí và hoá học cố định không đổi (ví dụ: nước cất tinh khiết, đường saccarozơ tinh khiết). Hỗn hợp gồm từ hai hay nhiều chất trộn lẫn vào nhau, các chất trong hỗn hợp vẫn giữ nguyên tính chất ban đầu (ví dụ: nước chanh đường, nước biển).
Phân biệt hỗn hợp đồng nhất và hỗn hợp không đồng nhất.
Hỗn hợp đồng nhất là hỗn hợp không xuất hiện ranh giới giữa các chất thành phần, các chất hoà tan phân tán đều vào nhau (ví dụ: dung dịch nước muối, cồn pha nước). Hỗn hợp không đồng nhất là hỗn hợp nhìn thấy rõ bề mặt ranh giới giữa các chất (ví dụ: dầu ăn nổi trên nước, cát lắng dưới nước).
Dung dịch là gì? Chỉ rõ chất tan và dung môi trong cốc nước đường.
Dung dịch là hỗn hợp đồng nhất của chất tan và dung môi. Trong cốc nước đường, đường ăn là chất tan (chất rắn bị hoà tan), còn nước là dung môi (chất lỏng dùng để hoà tan).
Phân biệt huyền phù và nhũ tương. Mỗi loại cho một ví dụ.
Huyền phù là hỗn hợp không đồng nhất gồm các hạt chất rắn lơ lửng trong chất lỏng (ví dụ: nước phù sa đục ngầu, bột sắn dây khuấy nước). Nhũ tương là hỗn hợp không đồng nhất gồm các giọt chất lỏng lơ lửng trong một chất lỏng khác không tan (ví dụ: sốt mayonnaise, sữa tươi).

Đề luyện tập theo bài